Comitť van Waakzaamheid 1938-1940


Op 27 juni 1936 werd het Comité van Waakzaamheid opgericht in Amsterdam. De oprichtingsvergadering stelde dat "het nationaal-socialisme en alle andere groeperingen van dezelfde aard een ernstig gevaar betekenen voor de vrijheid van onderzoek en meningsuiting, en daarmede voor de ontwikkeling van maatschappij, cultuur en wetenschap". Het Comité wilde waarschuwen tegen dat gevaar, onder andere door het uitgeven van brochures, het instellen van plaatselijke afdelingen, en het houden van bijeenkomsten. Het lidmaatschap stond open voor iedereen, ongeacht godsdienst of politieke voorkeur. In Frankrijk (Vigilance), België en Engeland waren reeds soortgelijke organisaties opgericht.

Onder de leden van het eerste uur bevonden zich bekende namen als Menno ter Braak, Titus Brandsma, Jan Greshoff, Derkje Hazewinkel-Suringa, Rosa Manus, Hendrik Marsman, Edgar du Perron, Henriette Roland Holst, Jan en Annie Romein-Verschoor, Jan Tinbergen, professor Gerhart Wilhelm Kernkamp en Simon Vestdijk. Veel leden waren socialist, liberaal of communist. Van wie het initiatief kwam, is niet bekend; daarover bestaan verschillen van mening. Mogelijk kwam dat van Menno ter Braak, Edgar du Perron en Jan Romein, terwijl de bijeenkomst waarin werd besloten tot het oprichten van het Comité op 7 april 1936 bij professor G.W. Kernkamp thuis in Utrecht plaatsvond. Het aantal leden van het Comité groeide snel: aanvankelijk waren er 80 leden, begin 1937 waren dat er 140, maar in 1938 waren er 1000 leden, en in 1939 zelfs 1100.

De grote zorg die gedeeld werd door allen die bij dit comité betrokken waren betrof de snelle groei van de NSB, de Nationaal Socialistische Beweging.

Wikipedia, 18 januari 2023

Het bestuur van dit comité besloot een reeks goedkope brochures te gaan uitgeven, geschreven door vooraanstaande Nederlandse intellectuelen.
De eerste die zulks deed was Prof. Philip Kohnstamm met een brochure getiteld 'Het nationaal socialisme is een geestelijk gevaar'.

Dit werd gevolgd door een brochure geschreven door Menno ter Braak onder de titel 'Het nationaal socialisme als rancuneleer'.
D
eze brochure werd in 2022 opnieuw uitgegeven door Prometheus te Amsterdam, vergezeld van een essay over Menno ter Braak door Bas Heijne.
De titels van hierop volgende brochures volgen hieronder, ln volgorde van hun jaar van verschijnen. Alle brochures werden uitgegeven door uitgeverij van Gorcum te Assen. De tegenwoordige naam van die uitgeverij is Koninklijke van Gorcum  BV.

Vervolg brochures uitgegeven door het comité Waakzaamheid

  • 1936 Philip Kohnstamm Het nationaalsocialisme als geestelijk gevaar
  • 1936 Menno ter BraakHet nationaal-socialisme als rancuneleer; in 2022 opnieuw uitgegeven door  Prometheus,vergezeld van een essay van Bas Heijne over Menno ter Braak
  • 1937 J.J.Buskes Het nationaalsocialisme als bedreiging van de kerk: de les van Duitsland!
  • 1937 O.Noordenboss Religie en Nationaal-socialisme
  • 1937 Hilda Verwey Jomker De vrouw en het nationaalsocialisme
  • 1937 G.H. de Haas De mythe van de XXe eeuw.
  • 1938 Spanje en de democratie door Hendrik Brugmans
  • 1938 Jan Baert De vluchteling in Nederland
  • 1938 W.A. Bonger Democratie en selectie